Voor buitenstaanders is 8 oktober een gewone datum. Voor Alkmaarders is het de dag van het jaar. Scholen zijn dicht, de binnenstad stroomt vol en de stad viert dat zij als eerste standhield tegen het Spaanse leger. Om te snappen waarom dat na eeuwen nog zo leeft, moet je terug naar 1573.
Het beleg van 1573
In de zomer van dat jaar trok het Spaanse leger op naar Alkmaar. De stad was klein, de muren waren niet bijzonder sterk en de overmacht was groot. Toch hield Alkmaar stand. Bewoners werkten mee aan de verdediging, en toen de omliggende polders onder water werden gezet en het leger zijn positie niet meer kon houden, brak het beleg. Op 8 oktober 1573 trokken de Spaanse troepen weg. Het was de eerste keer dat een stad in de opstand tegen Spanje het beleg overleefde.
Van Alkmaar begint de victorie
Die zin is de bekendste die de stad heeft opgeleverd. Hij vat samen waarom de gebeurtenis groter is dan Alkmaar alleen. Het succes gaf de opstandelingen elders moed en markeerde een kantelpunt in de oorlog. De spreuk is in de stad overal terug te vinden, van gevelstenen tot de naam van het Victoriepark en van sportclubs tot bedrijven.
Hoe de dag wordt gevierd
- De dag begint vroeg, met muziek door de straten en het luiden van de klokken.
- Er is een herdenking bij de plek waar het beleg wordt herinnerd, met kransen en toespraken.
- In de binnenstad staan podia, kramen en attracties, en de horeca loopt vol.
- Optochten en historische groepen trekken door de straten.
- De avond eindigt met muziek en een uitgaansprogramma dat tot laat doorloopt.
Voor wie het meemaakt
Wie op 8 oktober voor het eerst in Alkmaar is, moet weten dat het geen evenement is dat je even aandoet. De hele binnenstad doet mee, de toegangswegen zitten vol en parkeren in het centrum is die dag geen optie. Kom met de trein of de fiets, en houd er rekening mee dat het in de avond druk en uitbundig wordt. Overdag is het uitstekend te doen met kinderen, met kermisattracties en optochten.
Kaeskoppenstad, de andere kant van de geschiedenis
Wie het verhaal van het oude Alkmaar wil zien in plaats van vieren, moet in het voorjaar terugkomen voor Kaeskoppenstad. Dan wordt de binnenstad omgetoverd tot een zestiende-eeuwse stad, met ambachten, marktkramen, soldaten en spelers in kostuum. Het is rustiger dan 8 oktober en juist voor gezinnen een aanrader.
De sporen in de stad
Het verhaal van het beleg is het hele jaar door te volgen. Het Stedelijk Museum Alkmaar besteedt er aandacht aan, in de Grote Sint-Laurenskerk en op verschillende gevels vind je verwijzingen, en langs de oude verdedigingslinie herken je de vorm van de vestingstad nog in het stratenpatroon en de singels. Wie de wandeling maakt, ziet dat de dag van 8 oktober niet uit de lucht komt vallen maar in de stenen zit.
Waarom het jaarlijks blijft leven
Andere steden hebben ook een bevrijdingsdatum en die zijn bijna overal verwaterd tot een herdenking met een krans. In Alkmaar is het een feestdag die de hele stad raakt, met scholen dicht, families die bij elkaar komen en mensen die er speciaal voor terugkomen naar de stad. Dat komt doordat de dag nooit alleen een herdenking is geweest. Er is altijd een volksfeest omheen gebleven, met kermis en muziek, en juist die combinatie van herdenken en vieren houdt het levend voor generaties die niets met zestiende-eeuwse oorlogen hebben.
Met kinderen op 8 oktober
Overdag is de dag uitstekend te doen met kinderen, met optochten, historische groepen, kermisattracties en muziek in de straten. Neem gehoorbescherming mee als er saluutschoten of kanonnen bij zijn, en maak vooraf een afspraak over een verzamelpunt, want de binnenstad zit vol en telefoons hebben het bij die drukte lastig. In de avond verandert het karakter en wordt het vooral een uitgaansdag, dus wie met jonge kinderen komt, doet er goed aan om voor het donker weer naar huis te gaan.
